Słowotwórstwo na maturze rozszerzonej z angielskiego — jak rozwiązywać zadania CKE?
Word formation, czyli słowotwórstwo, to jeden z typów zadań otwartych przewidzianych przez CKE w części sprawdzającej znajomość środków językowych. Na prawdziwych arkuszach z 2025 i 2026 roku pojawiło się jako zadanie 8 — ale w dwóch nieco różnych wariantach. Poniżej zobaczysz, co dokładnie sprawdza CKE i jak podchodzić do takiego zadania metodycznie.
Słowotwórstwo na maturze rozszerzonej nie polega wyłącznie na znajomości przyrostków. Najpierw trzeba zrozumieć zdanie lub tekst, rozpoznać, jakiej części mowy brakuje, a dopiero później utworzyć poprawny wyraz. To właśnie dlatego zadanie potrafi sprawdzić jednocześnie słownictwo, gramatykę, kolokacje i ortografię.
Czy słowotwórstwo naprawdę występuje na maturze rozszerzonej?
Tak. W oficjalnym Informatorze CKE dla języka angielskiego słowotwórstwo jest wymienione wśród przykładowych zadań otwartych sprawdzających znajomość środków językowych na poziomie rozszerzonym. Obok niego CKE wskazuje m.in. zadania z lukami, transformacje, tłumaczenie, gramatykalizację i set leksykalny.
Co więcej, w głównych arkuszach z maja 2025 i maja 2026 słowotwórstwo pojawiło się jako osobna wiązka po 4 punkty. To dobra informacja dla ucznia: typ zadania jest przewidywalny pod względem kompetencji, nawet jeżeli sposób podania wyrazów bazowych może się zmieniać.
Nie ucz się wyłącznie jednego „szablonu zadania”. Ucz się rozpoznawania części mowy i budowania rodzin wyrazów. W 2025 i 2026 CKE sprawdziła tę samą umiejętność w dwóch różnych wariantach technicznych.
Jak wyglądało słowotwórstwo w arkuszach CKE 2025 i 2026?
Zadanie 8 — bank wyrazów
CKE podała sześć wyrazów bazowych w ramce, a cztery luki należało uzupełnić odpowiednio przekształconymi formami. Dwa wyrazy były dodatkowe i nie pasowały do żadnej luki.
Uczeń musiał więc wykonać dwa kroki: najpierw wybrać właściwy wyraz bazowy, a następnie utworzyć z niego formę pasującą gramatycznie i znaczeniowo do tekstu.
Otwórz oficjalny arkusz CKE 2025 →Zadanie 8 — baza przy luce
W 2026 roku przy każdej luce CKE podała konkretny wyraz bazowy w nawiasie. Należało przekształcić go w jeden wyraz tak, aby tekst był logiczny oraz poprawny gramatycznie i ortograficznie.
Tu nie trzeba było wybierać wyrazu z banku, ale nadal trzeba było poprawnie rozpoznać wymaganą część mowy — np. przymiotnik, rzeczownik lub przysłówek.
Otwórz oficjalny arkusz CKE 2026 →W obu latach polecenie wymagało pełnej poprawności gramatycznej i ortograficznej. To oznacza, że nawet jeśli rozpoznasz właściwą rodzinę wyrazów, błędna końcówka lub literówka może kosztować punkt.
Jak rozwiązywać słowotwórstwo krok po kroku?
Najczęstszy błąd to patrzenie najpierw na wyraz bazowy i tworzenie przypadkowych pochodnych. Na maturze skuteczniejsza jest odwrotna kolejność: najpierw analizujesz zdanie, potem wybierasz formę.
Przeczytaj całe zdanie
Nie zatrzymuj się wyłącznie na luce. Sens tekstu podpowiada, czy potrzebujesz cechy, czynności, osoby, procesu czy sposobu wykonania czynności.
Rozpoznaj część mowy
Sprawdź, co stoi bezpośrednio przed i po luce. Rodzajnik często zapowiada rzeczownik, czasownik „be” może wymagać przymiotnika, a modyfikacja czasownika — przysłówka.
Sprawdź znaczenie
Sama część mowy nie wystarczy. Czasem potrzebny jest przedrostek przeczący albo forma o innym znaczeniu: legal → illegal, possible → impossible.
Sprawdź pisownię
Na końcu przeczytaj fragment jeszcze raz. Zwróć uwagę na podwojenia liter, końcówki -y/-ily, -ic/-ically, -ance/-ence i inne typowe zmiany ortograficzne.
Jakich przekształceń warto się nauczyć?
Nie ma jednej zamkniętej listy końcówek „na maturę”. Najpraktyczniej uczyć się całych rodzin wyrazów i zauważać, jak zmienia się znaczenie oraz funkcja słowa w zdaniu.
| Wyraz bazowy | Rzeczownik | Przymiotnik | Przysłówek |
|---|---|---|---|
| strong | strength | strong | strongly |
| important | importance | important | importantly |
| harm | harm | harmful / harmless | harmfully |
| rely | reliability | reliable | reliably |
| compete | competition / competitor | competitive | competitively |
| effect | effect / effectiveness | effective | effectively |
Patrz na sygnały gramatyczne wokół luki
Najczęstsze pułapki w zadaniach słowotwórczych
1. Dobra część mowy, złe znaczenie
Możesz utworzyć poprawny gramatycznie przymiotnik, ale tekst może wymagać formy przeczącej. Zawsze sprawdź znaczenie całego zdania.
2. Automatyczne dodawanie -ly
Nie każdy przysłówek powstaje mechanicznie. Uważaj na formy takie jak fully, truly, dramatically oraz różnice znaczeniowe.
3. Mylenie osoby i abstrakcji
Competitor to osoba, a competition to rywalizacja lub konkurs. Obie formy są rzeczownikami, ale tylko jedna pasuje do danego kontekstu.
4. Literówka w poprawnej odpowiedzi
W zadaniu otwartym CKE wymaga pełnej poprawności ortograficznej. Po utworzeniu wyrazu zawsze poświęć kilka sekund na kontrolę zapisu.
5. Ignorowanie kolokacji
Zwroty takie jak of great importance czy highly effective są podpowiedzią. Nauka typowych połączeń wyrazowych ułatwia słowotwórstwo.
6. Patrzenie tylko na słowo obok
Czasami znaczenie potrzebnej formy wynika z poprzedniego zdania. Czytaj co najmniej całe zdanie, a najlepiej cały krótki fragment.
Słowotwórstwo — ćwiczenia w formule zbliżonej do CKE
Poniższe przykłady są autorskie, ale zostały ułożone według tej samej umiejętności, którą CKE sprawdza w zadaniu otwartym: z wyrazu bazowego trzeba utworzyć jeden wyraz pasujący do kontekstu.
Uzupełnij każdą lukę jednym wyrazem
Przekształć wyraz zapisany wielkimi literami. Zwróć uwagę na część mowy, znaczenie i pisownię.
RELY
AWARE
COMPETE
SIGNIFICANT
CONCERN
CLEAR
EFFICIENT
RESPONSIBLE
Oficjalne materiały CKE wykorzystane w tym artykule
Opis formatu nie jest oparty na przypadkowych zestawach internetowych. Podstawą są oficjalne arkusze egzaminacyjne oraz Informator Centralnej Komisji Egzaminacyjnej.